ނާޞިރުގެ ގޯސް ކަންތައްތަކާއި އަނިޔާވެރި ކަންތައްތައް
ނާޞިރުގެ ސިކުނޑިއަށް އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގެ ވެރިކަން ކުރުމުގެ ދަހިވެތިކަން އިބިލީސް ވެރިކުރުވައިފިއެވެ. ރަސްކަމުގައި ހުންނެވީ ޖަލާލަތުލްމަލިކު މުހައްމަދު ފަރީދުލްއައްވަލްއެވެ. މުހައްމަދު ފަރީދަކީ އިބްރާހިމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުންގެ ޢަބުދުލްމަޖީދު ރަންނަބަޑޭރި ކިލެގެފާނުންގެ އެންމެ ދޮށީ ދަރިކަލުންނެވެ. އިބްރާހިމް ނާޞިރަކީ އިބްރާހިމް ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނުންގެ ތުއްތު ދޮންދީދީގެ އަހަންމައިދީގެ އިބްރާހިމް ނާޞިރެވެ. ނާޞިރަށް ޤާނޫނުން ލިބިފައި އޮންނަ ބާރުން އެއްވްސް ކަމެއް ކުރެއްވުމަށް ދަތިއަރާކަށް ނެތެވެ. އެހެންނަމަވެސް ނާޞިރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އަށް ނުވެ ހިތްޕުޅު ހަމަޖެހޭގޮތެއްނުވިއެވެ. ދެންފެނުނީ މުހައްމަދުފަރީދުގެ ރަސްކަން ބަދަލުވީތަނެވެ. މިހާރު އަލްއަމީރު މުހައްމަދު ފަރީދު ފާށަނާކިލެގެފާނަށް ބަދަލުވީއެވެ. އޭނާގެ ގެކޮޅަށް މާބަގީޗާގެއަށް ވަޑައިގަތީއެވެ.
ނާޞިރަކީ 1968 ނޮވެމްބަރ 11 އިންފެށިގެން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފެށުމެވެ. ނާޞިރަށް އެފަހަރުގެ ރައްޔިތުންގެ ވޯޓުން ވަރަށް ބޮޑު އަޣްލަބިއްޔަތެއް ލިބުނެވެ. ނާސިރަކީ ހިތްގަދަ އެމަނިކުފާނަށް ފެނިވަޑައިގެންނެވި ގޮތެއްނޫން އެހެން ގޮތެއް ޤަބޫލު ނުކުރެއްވޭ ފާޑުގެ ލީޑަރެކެވެ. ނާސިރުގެ ޖުމްހޫރިއްޔަތަށް ފަސްއަހަރު ހަމަވެގެން ރައްޔިތުންގެ ޢާއްމު ސިއްރު ވޯޓް އެޅީމާ ލިބިވަޑައިގަތީ % 75 އެވެ. މުޅިރާއްޖޭގެ % 25 ނުރުހޭކަން އެނގި ނިމުނީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ނާސިރު ހެއްދެވިގޮތަކީ ވަރަށް ނުބައިގޮތެކެވެ. އަތޮޅުތަކުގެ އަތޮޅުވެރީންނާއި ރަށްރަށުގެ ކަތީބުން ވެރިކަމުންދުރުކުރެއްވިއެވެ. ދައުލަތުގެ ސިޔާސަތު ރައްޔިތުންނަށް އަންގައި ވިސްނައިނުދެވުނު ނަމުގައެވެ. އެއީކީ މުޅިން މާލޭމީހުންނެއްވެސްނޫނެވެ. އަމުދުން ބައެއް ކަތީބުންނަކީ އެހެން ރަށްރަށުގެ މީހުންނެވެ. ބައެއް އަތޮޅުވެރީންނަކީ މާލޭމީހުންނެވެ. މިދުވަސްވަރު ފާދިއްޕޮޅު އަތޮޅު ވެރިކަމުގައި ހުންނެވި ކުރެންދޫ އަލްފާޟިލް އިދުރީސް ވެސް އަތޮޅުވެރިކަމުން ދުރުކުރިއެވެ. އެތައްބަޔަކު މިކަމާއި ނާޞިރާއި ނުރުހުނެވެ.
ބޮޑު ބުރާސްފަތީގެ ކަންތައްގަނޑުވެސް ނާސިރަށް ރަނގަޅު ފިލާވަޅެއް ލިބި ދިނެވެ. އެއީ އެހާގިނަ ބަޔަކު އެހާބާރަށް ހަޅޭއްލަވާ ފަސްގަނޑަށް އެއްވުމެވެ. ނާޞިރު ހޭލާ ހުންނެވިކަމުން ބަޑިތަޅާއިގަތީމާ އެމީހުންތައް ވިއްސި ވިހާލިވެގެން ދިޔަނަމަވެސް ޢިބްރަތް އޮތީ ނާޞިރަސް ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ. ހަމަ މިއާއި އެކު އައްޑުއަތޮޅު މީހުނަށް އަނިޔާއެއްނުކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ހުވަދު އަތޮޅުގެ މީހުންނަށާއި ފުވައްމުލަކު މީހުންނަށް ވަރުގަދަ އަނިޔާ ކުރިކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ.
ފަހަރެއްގައިވެސް ހަތިޔާރު ނުބަހައްޓާ ވާހަކަ އަނިޔާ އަކު ނުހިމަނާނަމެވެ. އެކަމަކު އަމާންދިނީމައި ދެން ގެނެސް މޯލްޑިވްސްޓާރުން ގެނައި މީހުންނަށް މާލޭގައި ކުރީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ކޮއްގެން ނުވާނެ އަނިޔާއެވެ. ހެންވޭރު ޖަލުގައި އަލްފާޟިލް ސައިކުރާ ދޮހުއްތު އަލްފާޟިލް ހިރިހަމައިދި ކަލޭގެފާނު ފަދަ ރަނގަޅުމީހުން މަރުވެދިޔައެވެ. ނުބައި ބަލިތަކާއި ބަނޑުހައި ހޫނުކަމާއި ބޭސްފަރުވާ ނުކުރުމާއި ރަނގަޅު ބޯފެންނުދިނުމާއި މިހުރިހާގޮތަކުން ބަލާއިރު ހެންވޭރު ޖަލަކީ ބޭރުގެ އެއްފަދަ ތަނެކޭ ބުނެވިދާނެއެވެ.
ވިލިގިލީ ޖަލަކީ ހެންވޭރުގައި ހުރި ޖަލު ތަޅާފައި އުފެއްދި ޖަލެކެވެ. މިޖަލުގައި ކުރިއަނިޔާ ދުލުން ނުވަތަ ގަލަމުން ބަޔާން ކުރެވޭ ވަރެއްނޫނެވެ. ހީރާ ރަޝީދު ވިލިގިލީ ޖަލުގައި މަރުވެދިޔައެވެ. ކުޑަ އަހުމަދު މަނިކުގެ އިބްރާހިމްމަނިކު ހައްޔަރުކުރަން ނުވެސްވާ ކަމެއްގައި ހައްޔަރުކޮއްގެން ޖަލުގައި މަރުވެދިޔައެވެ. ކާދަރު ޢަލީމަނިކު މަރުވީވެސް ވިލިގިލީ ޖަލުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް އަނިޔާކޮއްގެންނެވެ. ރަތް ނިޒާރު ނާޞިރު އިންނަވައިގެން ދުއްރައިން ވަރަށް ބާރަށް ތެޅިއެވެ. ފަންސިނަމާ އަންދާލުމުގެ ތުހުމަތުގައެވެ. ހަމަހިލާ ރަތް ނިޒާރު އެއބަހެއްނުވިއެވެ. ތަޅަތަޅާފައި އެންމެފަހުން ނާޞިރު ވިދާޅުވިކަމށް މަސްހޫރުވެފައި ވަނީ އަނިޔާކޮއްގެން މީހަކު އެއްބަސްވާނެނަމަ ރަތް ނިޒާރު އެއބަސްވާނެއެވެ.
ނާޞިރު ދެކެ ހުވަދު އަތޮޅުގެ ޒުވާނުން ޙާއްސަކޮށް ހަވަރުތިނަދޫގެ އެންމެން ތިބީ ވަރުގަދަޔަށް ރުޅިއައިސްފައެވެ. ކުއްވެރީންނަކީ ކުށް ޤަބޫލު ކުރާބައެއްނޫނެވެ. މިއީ ސައިކޮލަޖިސްޓުން އެއްބަސްވާކަމެކެވެ. ކުއްވެރި ވިޔަސް އުޤޫބާތުގައި ހައްދު ފަހަނައަޅާ ދިޔުމަކީ އެއްވެސް މީހަކު ޤަބޫލު ކުރާނެ ކަމެއްނޫނެވެ. އަނިޔާލިބޭ މީހާގެ އެތައް ބަޔަކު ތިބޭނެއެވެ. އެ އެންމެންނަށްވެސް އެކަމުގެ އަސަރު ކުރާނެއެވެ. މިއީ އިންކާރު ކުރެވެން ނެތް ހަޤީގަތެކެވެ.
ވިޔަފާރިވެރިންގެ ގަޑުބަޑުގެ ނަމުން އުފެދުނު މަސްޙޫރު ގަޑުބަޑަކީވެސް އެމީހުން ހިފި ޝަރީޢަތަށް ކުށް ސާބިތުވެ ފިސްތޯލަ ގެނައިކަންވެސް އެނގި ހުރިހާ ކަމެއް ވުމަށްފަހު ވިލިގިލީ ޖަލުގައި ދިން އުޤޫބާތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ދެވުނު އެންމެ ގަދަފަދަ އުޤޫބާތެވެ. ކޮންމެއަކަސް އަނިޔާވެރިކަމުގެ ގޮތުން އަނިޔާ ލިބުނު މީހުންގެ ތެރޭގައި ބޮއި ޖަލީލު ކެނެރީ ސައްތާރު ކޮލި ހަސަންމަނިކު މިނާ ކުޑަތުއްތު ހީރާ ރަޝީދު މިހެންގޮސް އެތަކެއް ވިޔަފާރި ވެރިން ނެތް ހިމެނުނެވެ. ހީރާ ރަޝީދަކީ މިގްރޫޕްގެ ލީޑަރެވެ. ނާސިރާއި އެންމެ އެހީވި ތުޅާދޫގޭ އިބްރާހިމް މަނިކު ދޮންމަނިކު ، ޢަބުދުއްރަހުމާނު ދޮންމަނިކު ، އަޙްމަދު ހުސެންމަނިކު ވިލިގިލީ ޖަލަށްލައި ކަރުގައި ނާށިފަތި އަޅުވާ މޫދަށް އެރުވާ މިކަހަލަ އެތައް އަނިޔާ ތަކެއް ކޮއްފައި ތިންމީހުން ތިންރަށަށް އަރުވާލެވުނެވެ.
ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުގެ ހަތަރު މެމްބަރަކު ނާޞިރު ބޭނުންވާގޮތަށް ވޯޓް ނުދިނުމުގެ ސަބަބުން ހަތަރުމަސްދުވަހަށް ގޭބަންދުކުރިއެވެ. އެއީ މާޖެހިގޭ އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ދީދީ ، އަލްފާޟިލް އިސްމާޢީލް ޢަބުދުﷲ އަސރުމާގެ، އަލްފާޟިލް ހަތިފުށީ ޢަލިމަނިކު ، އަލްއުސްތާޛު މުލީ އިބްރާހިމްފުޅާއި މިހަތަރުބޭފުންގެ އެއްވެސް ކުށެއް އޮވެގެންނެތް ނޫނެވެ. ވޯޓަކީ ކޮންމެ މީހެއްގެ ވެސް އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި އެމީހަކަށް ފެންނަގޮތަކަށް ދޭން ޖެހޭ އެއްޗަކަށްވީއިރު އަހަރީ ބަޖެޓް ފާސްކުރި ކަމުގައިވިއަސް ރައީސަކަށް ހުންނަމީހަކު އަންގާ ގޮތަކަށް ވޯޓް ދެވިގެން ނުވާނެއެވެ. މިހަތަރުބޭފުޅުންނަށް ފެނުނު ގޮތަށް ވޯޓް ދިނުމުން ކޮންމެ ބޭފުޅަކަށް ޖެހުނީ ރައްޔިތުން އިންތިޚާބު ކޮއްފައިވާ މަޤާމު ދޫކޮއްލައި ދިގު މުއްދަތެއްގައި ގޭ ބަންދުގައި ތިބޭށެވެ. މިއީ އަނިޔާއެއް ނޫން ކަމަށް ބެލެވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއްނެތެވެ.
މިކަހަލަ ކަންތަކަށް ބަލާއިރު ޖަލުގައިވާ ކަމަކީ ވެރިަކަށް ހުންނަ މީހަކަށް ވަގުތުން ވަގުތަށް ނޭގި ހަގައިދާނެ ކަންތަކޭވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ރައްދުވާނީ ހުންނަ ވެރިއަކަށެވެ. ވެރިމީހާއަށް އެގުނަސް ނޭގުނަސްވެހެވެ. އެހެންވީމާ ނާޞިރަކީ ދުނިޔޭގައި އުފެދުނު އަނިޔާވެރި ލީޑަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ލީޑަރެކޭ ނުބުނާނެ ތަނެއްނެތެވެ. އެހެނީ ސަރުކާރު ހިންގަވަން ހުންނެވި ބޭފުޅަކީ އަދި ޤައުމުގެ ރައީސަކީ ނާޞިރެވެ. ވީމާ މިކަންކަން ހިގާފައިވަނީ އެގިވަޑައިގަތުމާއިނުލާ ކަމަށްވިޔަސް އެކަން ރައްދުކުރެވޭނީ ސީދާ ނާޞިރަށެވެ.
ވިޔަފާރިވެރިންގެ ގަޑުބަޑުގެ ނަމުން ލިޔުފައި އެވާ ގަޑުބަޑު ފެށުމުގައި އެމީހުންގެ ބައެއް މެމްބަރުންނަކީ މުއްސަނދީންނެވެ. ބޮޑު ބުމްބާ ފިހާރައެއް ގަނެގެން “ފައިވް އޭ ކުންފުނީ”ގެ ނަމުން ފިހާރައެއް ހިންގަމުން ދިޔައެވެ. އެކުންފުނީގެ ބައެއް މެންބަރުންނަކީ ކެރަފާ އަބްދުސައްތާރު، އަބްދުލްޤައްޔޫމް، އައްބާސް އިބްރާހިމް، (އެންދެރިމާގެ) މިހެން މިހެން ގޮސް ފަސް ވަރަކަށް ޒުވާނުންނެވެ. ޝަރުޢީ ހުކުމުގައި މިއޮންނަ މުސާދިރާއަކީ މުޅި މިލްކު އެކީގައި ހިފުންކަމަށް ބަސް ފޮތަކުން ފެނުނެވެ. ކޮންމެ އަކަސް ހެދީ މިހެންނެވެ.
ކުށް ވެރިވި މީހުންގެ ތެރޭން ކެނެރީ އަބްދުއްސައްތާރު ( ކެރަފާ އަބްދުސައްތާރު ) ގެ މުޅި މިލްކު އަތުލައިގަތެވެ. ހީވަނީ ހަނގުރާމައަކުން ބަލިވެގެން ގަދަވި ރާއްޖޭގެ މީހުން ، ބަލިވި ރާއްޖެ ލޫޓުވާލާހެންނެވެ. މިއީ މުސާދިރާގެ މާނަޔޯލައެވެ. އަބްދުއްސައްތާރުގެ އަމިއްލަ ފިހާރަވެސް ވަރަށް ނުއަގެއްގައި ވިއްކާލިއެވެ. އެ ފިހާރަ ހުރީ ޗާންދަނީ މަގުގައެވެ. މިއަނިޔާވެރި އަގަލުކުޑަ ކަންތައްގަނޑު ގައި އެމީހުން މުޅިން ބަރުބާދު ކޮށްލިއެވެ. އަބްދުއްސައްތާރު ، ސިއްކަ އަހުމަދު އިސްމާއިލް މަނިކު، ހުސައިން ހާލިދު، މިނާ ކުޑަހުއްތު، ބޮއި ޖަލީލު، ބޮއި ސަޢީދު، އިސްމާއިލް، މައިނާ ރަޝީދު، މިހެން މިހެން ގޮސް ވިއްސަކަށް މީހުނަށް ވުރެ މަދުނޫން މީހުން ބާރަށް ތަޅާފައި ވިލިގިލީ ޖަލަށް ފޮނުވާލިއެވެ. އެންދެރިމާގޭ އައްބާސް އިބްރާހިމަށް ވެސް ވަރަށް އަަނިޔާކުރި ކަމަށް ، ބިޑި އެޅިއެޅީނުން އަތް ހިމަވި ކަމަށްވެސް މަންޒަރު ދުށް މީހަކު ބުންޏެވެ. ކޮންމެއަކަސް މި ޗެޕްޓަރުގައި އޮތް މީގެ އަނެއްބަޔާއި މިބަޔާއި ގުޅުވާލީމާ އޮންނާނީ ހަމަޖެހިފައެވެ.
ގަޑުބަޑު ހިލުމާއިއެކު އޮނަރަބްލް އަލްފާޟިލް އިބްރާހިމް ރަސީދު ގެ މައްޗަށް ނާސިރު ހިތް ނުބައި ކުރެއްވިއެވެ. ފޮނުވާލީ ވަޒީރުއްސިއްހާކަން ދެއްވާފައި ނާސިރާ ދުރަށެވެ. އެމީހުންގެ އެހީތެރިޔެކޭ ކިޔައިގެން ރަށުތެރޭގައި ވާހަކަ ދައްކައެވެ. ކެޕިޓަލެއް ދެއްވިޔޭވެސް ކިޔައެވެ. ނާސިރުގެ އަނިޔާވެރިކަން އެންމެ މަތީ ބޭފުޅުން ނަށް ވެސް ފޯރިއެވެ. އައްނަބީލާ އަމީނާ މުހައްމަދު އަމީނުވެސް އެގަޑުބަޑުގެ ބައިވެރިއެއް ކަމުގައި ނިންމާ ، ސަރީއަތް މެދުވެރިކޮށްގެން ހުކުމު ކަނޑައަޅާ ޅަވިޔަނި އޮޅުވެލިފުށްޓައް އަރުވާލިއެވެ. އެވަރު މާތް އަންހެނަކު ރާއްޖޭގެ ތާރީހުގައި އަރުވާލިކަން އެނގިފައެއް ނެތެވެ.
ދެންއޮތީ އަނެއްކާ ފަސްއަހަރުވީމާ ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން ސިއްރު ވޯޓުން ހޮވުނީމައި ރައްޔިތުންގެ ސިއްރުވޯޓަށް ހުށައެޅުމެވެ. ނާޞިރަށް ޔަޤީންވާގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން އޭނާއަށް ތާއީދު ނުކުރާކަން ޔަޤީނާއި ގާތަށް އެނގިލައްވައެވެ. އޮނަރަބަލް އަހުމަދު ޒަކީ އާއި ޙަވާލާދެއްވާ ވިދާޅުވީ ނާޞިރު ވިދާޅުވިޔޭ އަޅުގަނޑާއި މިހާރު މީހުންނެއް ނުރުހެއެވެ. ކުރިން ވޯޓް ލިބުނީވެސް % 75 އެވެ. އެކަމަކު ވެރިކަން ނުކުރައްވާނެ ވާހަކަ ވިދާޅުވި ކަމަކަށް ވިދާޅެއްނުވެއެވެ. ނާޞިރަށް ޔަޤީންވީ ތިންވަނަ ދައުރަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހަށް ހޮވިނަމަވެސް މާލެ ނޫން ރަށްރަށުން ލިބޭ ވޯޓް މަދުވާނެ ކަމެވެ. ޚާއްސަކޮއް ދެކުނުގެ އަތޮޅު ތަކުން ލިބޭ ތާއީދު މަދުވާނެ ކަމުގައި ނާޞިރު ޤަބޫލު ކުރައްވައެވެ. ނާޞިރަކީ ވަރަށް ތޫނު ޤާބިލް އިންޓެލިޖެންޓް ބޭފުޅެކެވެ. ނަމަވެސް އެމަނިކުފާނުގެ ސިއްޙީ ހާލަތު ތަންނުދޭކަމަށް ވިދާޅުވެ ބަހަނާދައްކަވުން ވެރިކަމުން ދުރުވެ ވަޑައިގަތީ ވަރަށްވެސް އަމާން އޮމާން ކަމާއި އެކުގައި 1978 ނޮވެމްބަރ 11 ގައެވެ. އަލްފާޟިލް ޢަބުދުލްހަކީމް ހުސެންމަނިކު ވިދާޅުވަނީ ހަޤީގަތަކީ އެއީއެއްނޫނެވެ. ނާޞިރަށް ރައްޔިތުންގެ ތާއީދު ނުލިބި ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި ފަލީޙަތް ނުވުމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީސްއިން ނިންމި ނިންމުން ޤަބޫލު ނުކުރެއްވީކަމުގައެވެ.
( މަޢުލޫމާތު ނެގީ 10 އޯގަސްޓް 1997 ގެ އިއްޔެގެ މަޖައްލާއިން )
ނާޞިރަކީ 1968 ނޮވެމްބަރ 11 އިންފެށިގެން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފެށުމެވެ. ނާޞިރަށް އެފަހަރުގެ ރައްޔިތުންގެ ވޯޓުން ވަރަށް ބޮޑު އަޣްލަބިއްޔަތެއް ލިބުނެވެ. ނާސިރަކީ ހިތްގަދަ އެމަނިކުފާނަށް ފެނިވަޑައިގެންނެވި ގޮތެއްނޫން އެހެން ގޮތެއް ޤަބޫލު ނުކުރެއްވޭ ފާޑުގެ ލީޑަރެކެވެ. ނާސިރުގެ ޖުމްހޫރިއްޔަތަށް ފަސްއަހަރު ހަމަވެގެން ރައްޔިތުންގެ ޢާއްމު ސިއްރު ވޯޓް އެޅީމާ ލިބިވަޑައިގަތީ % 75 އެވެ. މުޅިރާއްޖޭގެ % 25 ނުރުހޭކަން އެނގި ނިމުނީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ނާސިރު ހެއްދެވިގޮތަކީ ވަރަށް ނުބައިގޮތެކެވެ. އަތޮޅުތަކުގެ އަތޮޅުވެރީންނާއި ރަށްރަށުގެ ކަތީބުން ވެރިކަމުންދުރުކުރެއްވިއެވެ. ދައުލަތުގެ ސިޔާސަތު ރައްޔިތުންނަށް އަންގައި ވިސްނައިނުދެވުނު ނަމުގައެވެ. އެއީކީ މުޅިން މާލޭމީހުންނެއްވެސްނޫނެވެ. އަމުދުން ބައެއް ކަތީބުންނަކީ އެހެން ރަށްރަށުގެ މީހުންނެވެ. ބައެއް އަތޮޅުވެރީންނަކީ މާލޭމީހުންނެވެ. މިދުވަސްވަރު ފާދިއްޕޮޅު އަތޮޅު ވެރިކަމުގައި ހުންނެވި ކުރެންދޫ އަލްފާޟިލް އިދުރީސް ވެސް އަތޮޅުވެރިކަމުން ދުރުކުރިއެވެ. އެތައްބަޔަކު މިކަމާއި ނާޞިރާއި ނުރުހުނެވެ.
ބޮޑު ބުރާސްފަތީގެ ކަންތައްގަނޑުވެސް ނާސިރަށް ރަނގަޅު ފިލާވަޅެއް ލިބި ދިނެވެ. އެއީ އެހާގިނަ ބަޔަކު އެހާބާރަށް ހަޅޭއްލަވާ ފަސްގަނޑަށް އެއްވުމެވެ. ނާޞިރު ހޭލާ ހުންނެވިކަމުން ބަޑިތަޅާއިގަތީމާ އެމީހުންތައް ވިއްސި ވިހާލިވެގެން ދިޔަނަމަވެސް ޢިބްރަތް އޮތީ ނާޞިރަސް ލިބިވަޑައިގެންފައެވެ. ހަމަ މިއާއި އެކު އައްޑުއަތޮޅު މީހުނަށް އަނިޔާއެއްނުކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ހުވަދު އަތޮޅުގެ މީހުންނަށާއި ފުވައްމުލަކު މީހުންނަށް ވަރުގަދަ އަނިޔާ ކުރިކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ.
ފަހަރެއްގައިވެސް ހަތިޔާރު ނުބަހައްޓާ ވާހަކަ އަނިޔާ އަކު ނުހިމަނާނަމެވެ. އެކަމަކު އަމާންދިނީމައި ދެން ގެނެސް މޯލްޑިވްސްޓާރުން ގެނައި މީހުންނަށް މާލޭގައި ކުރީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ކޮއްގެން ނުވާނެ އަނިޔާއެވެ. ހެންވޭރު ޖަލުގައި އަލްފާޟިލް ސައިކުރާ ދޮހުއްތު އަލްފާޟިލް ހިރިހަމައިދި ކަލޭގެފާނު ފަދަ ރަނގަޅުމީހުން މަރުވެދިޔައެވެ. ނުބައި ބަލިތަކާއި ބަނޑުހައި ހޫނުކަމާއި ބޭސްފަރުވާ ނުކުރުމާއި ރަނގަޅު ބޯފެންނުދިނުމާއި މިހުރިހާގޮތަކުން ބަލާއިރު ހެންވޭރު ޖަލަކީ ބޭރުގެ އެއްފަދަ ތަނެކޭ ބުނެވިދާނެއެވެ.
ވިލިގިލީ ޖަލަކީ ހެންވޭރުގައި ހުރި ޖަލު ތަޅާފައި އުފެއްދި ޖަލެކެވެ. މިޖަލުގައި ކުރިއަނިޔާ ދުލުން ނުވަތަ ގަލަމުން ބަޔާން ކުރެވޭ ވަރެއްނޫނެވެ. ހީރާ ރަޝީދު ވިލިގިލީ ޖަލުގައި މަރުވެދިޔައެވެ. ކުޑަ އަހުމަދު މަނިކުގެ އިބްރާހިމްމަނިކު ހައްޔަރުކުރަން ނުވެސްވާ ކަމެއްގައި ހައްޔަރުކޮއްގެން ޖަލުގައި މަރުވެދިޔައެވެ. ކާދަރު ޢަލީމަނިކު މަރުވީވެސް ވިލިގިލީ ޖަލުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް އަނިޔާކޮއްގެންނެވެ. ރަތް ނިޒާރު ނާޞިރު އިންނަވައިގެން ދުއްރައިން ވަރަށް ބާރަށް ތެޅިއެވެ. ފަންސިނަމާ އަންދާލުމުގެ ތުހުމަތުގައެވެ. ހަމަހިލާ ރަތް ނިޒާރު އެއބަހެއްނުވިއެވެ. ތަޅަތަޅާފައި އެންމެފަހުން ނާޞިރު ވިދާޅުވިކަމށް މަސްހޫރުވެފައި ވަނީ އަނިޔާކޮއްގެން މީހަކު އެއްބަސްވާނެނަމަ ރަތް ނިޒާރު އެއބަސްވާނެއެވެ.
ނާޞިރު ދެކެ ހުވަދު އަތޮޅުގެ ޒުވާނުން ޙާއްސަކޮށް ހަވަރުތިނަދޫގެ އެންމެން ތިބީ ވަރުގަދަޔަށް ރުޅިއައިސްފައެވެ. ކުއްވެރީންނަކީ ކުށް ޤަބޫލު ކުރާބައެއްނޫނެވެ. މިއީ ސައިކޮލަޖިސްޓުން އެއްބަސްވާކަމެކެވެ. ކުއްވެރި ވިޔަސް އުޤޫބާތުގައި ހައްދު ފަހަނައަޅާ ދިޔުމަކީ އެއްވެސް މީހަކު ޤަބޫލު ކުރާނެ ކަމެއްނޫނެވެ. އަނިޔާލިބޭ މީހާގެ އެތައް ބަޔަކު ތިބޭނެއެވެ. އެ އެންމެންނަށްވެސް އެކަމުގެ އަސަރު ކުރާނެއެވެ. މިއީ އިންކާރު ކުރެވެން ނެތް ހަޤީގަތެކެވެ.
ވިޔަފާރިވެރިންގެ ގަޑުބަޑުގެ ނަމުން އުފެދުނު މަސްޙޫރު ގަޑުބަޑަކީވެސް އެމީހުން ހިފި ޝަރީޢަތަށް ކުށް ސާބިތުވެ ފިސްތޯލަ ގެނައިކަންވެސް އެނގި ހުރިހާ ކަމެއް ވުމަށްފަހު ވިލިގިލީ ޖަލުގައި ދިން އުޤޫބާތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ދެވުނު އެންމެ ގަދަފަދަ އުޤޫބާތެވެ. ކޮންމެއަކަސް އަނިޔާވެރިކަމުގެ ގޮތުން އަނިޔާ ލިބުނު މީހުންގެ ތެރޭގައި ބޮއި ޖަލީލު ކެނެރީ ސައްތާރު ކޮލި ހަސަންމަނިކު މިނާ ކުޑަތުއްތު ހީރާ ރަޝީދު މިހެންގޮސް އެތަކެއް ވިޔަފާރި ވެރިން ނެތް ހިމެނުނެވެ. ހީރާ ރަޝީދަކީ މިގްރޫޕްގެ ލީޑަރެވެ. ނާސިރާއި އެންމެ އެހީވި ތުޅާދޫގޭ އިބްރާހިމް މަނިކު ދޮންމަނިކު ، ޢަބުދުއްރަހުމާނު ދޮންމަނިކު ، އަޙްމަދު ހުސެންމަނިކު ވިލިގިލީ ޖަލަށްލައި ކަރުގައި ނާށިފަތި އަޅުވާ މޫދަށް އެރުވާ މިކަހަލަ އެތައް އަނިޔާ ތަކެއް ކޮއްފައި ތިންމީހުން ތިންރަށަށް އަރުވާލެވުނެވެ.
ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުގެ ހަތަރު މެމްބަރަކު ނާޞިރު ބޭނުންވާގޮތަށް ވޯޓް ނުދިނުމުގެ ސަބަބުން ހަތަރުމަސްދުވަހަށް ގޭބަންދުކުރިއެވެ. އެއީ މާޖެހިގޭ އަލްފާޟިލް މުޙައްމަދު ދީދީ ، އަލްފާޟިލް އިސްމާޢީލް ޢަބުދުﷲ އަސރުމާގެ، އަލްފާޟިލް ހަތިފުށީ ޢަލިމަނިކު ، އަލްއުސްތާޛު މުލީ އިބްރާހިމްފުޅާއި މިހަތަރުބޭފުންގެ އެއްވެސް ކުށެއް އޮވެގެންނެތް ނޫނެވެ. ވޯޓަކީ ކޮންމެ މީހެއްގެ ވެސް އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި އެމީހަކަށް ފެންނަގޮތަކަށް ދޭން ޖެހޭ އެއްޗަކަށްވީއިރު އަހަރީ ބަޖެޓް ފާސްކުރި ކަމުގައިވިއަސް ރައީސަކަށް ހުންނަމީހަކު އަންގާ ގޮތަކަށް ވޯޓް ދެވިގެން ނުވާނެއެވެ. މިހަތަރުބޭފުޅުންނަށް ފެނުނު ގޮތަށް ވޯޓް ދިނުމުން ކޮންމެ ބޭފުޅަކަށް ޖެހުނީ ރައްޔިތުން އިންތިޚާބު ކޮއްފައިވާ މަޤާމު ދޫކޮއްލައި ދިގު މުއްދަތެއްގައި ގޭ ބަންދުގައި ތިބޭށެވެ. މިއީ އަނިޔާއެއް ނޫން ކަމަށް ބެލެވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއްނެތެވެ.
މިކަހަލަ ކަންތަކަށް ބަލާއިރު ޖަލުގައިވާ ކަމަކީ ވެރިަކަށް ހުންނަ މީހަކަށް ވަގުތުން ވަގުތަށް ނޭގި ހަގައިދާނެ ކަންތަކޭވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ރައްދުވާނީ ހުންނަ ވެރިއަކަށެވެ. ވެރިމީހާއަށް އެގުނަސް ނޭގުނަސްވެހެވެ. އެހެންވީމާ ނާޞިރަކީ ދުނިޔޭގައި އުފެދުނު އަނިޔާވެރި ލީޑަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ލީޑަރެކޭ ނުބުނާނެ ތަނެއްނެތެވެ. އެހެނީ ސަރުކާރު ހިންގަވަން ހުންނެވި ބޭފުޅަކީ އަދި ޤައުމުގެ ރައީސަކީ ނާޞިރެވެ. ވީމާ މިކަންކަން ހިގާފައިވަނީ އެގިވަޑައިގަތުމާއިނުލާ ކަމަށްވިޔަސް އެކަން ރައްދުކުރެވޭނީ ސީދާ ނާޞިރަށެވެ.
ވިޔަފާރިވެރިންގެ ގަޑުބަޑުގެ ނަމުން ލިޔުފައި އެވާ ގަޑުބަޑު ފެށުމުގައި އެމީހުންގެ ބައެއް މެމްބަރުންނަކީ މުއްސަނދީންނެވެ. ބޮޑު ބުމްބާ ފިހާރައެއް ގަނެގެން “ފައިވް އޭ ކުންފުނީ”ގެ ނަމުން ފިހާރައެއް ހިންގަމުން ދިޔައެވެ. އެކުންފުނީގެ ބައެއް މެންބަރުންނަކީ ކެރަފާ އަބްދުސައްތާރު، އަބްދުލްޤައްޔޫމް، އައްބާސް އިބްރާހިމް، (އެންދެރިމާގެ) މިހެން މިހެން ގޮސް ފަސް ވަރަކަށް ޒުވާނުންނެވެ. ޝަރުޢީ ހުކުމުގައި މިއޮންނަ މުސާދިރާއަކީ މުޅި މިލްކު އެކީގައި ހިފުންކަމަށް ބަސް ފޮތަކުން ފެނުނެވެ. ކޮންމެ އަކަސް ހެދީ މިހެންނެވެ.
ކުށް ވެރިވި މީހުންގެ ތެރޭން ކެނެރީ އަބްދުއްސައްތާރު ( ކެރަފާ އަބްދުސައްތާރު ) ގެ މުޅި މިލްކު އަތުލައިގަތެވެ. ހީވަނީ ހަނގުރާމައަކުން ބަލިވެގެން ގަދަވި ރާއްޖޭގެ މީހުން ، ބަލިވި ރާއްޖެ ލޫޓުވާލާހެންނެވެ. މިއީ މުސާދިރާގެ މާނަޔޯލައެވެ. އަބްދުއްސައްތާރުގެ އަމިއްލަ ފިހާރަވެސް ވަރަށް ނުއަގެއްގައި ވިއްކާލިއެވެ. އެ ފިހާރަ ހުރީ ޗާންދަނީ މަގުގައެވެ. މިއަނިޔާވެރި އަގަލުކުޑަ ކަންތައްގަނޑު ގައި އެމީހުން މުޅިން ބަރުބާދު ކޮށްލިއެވެ. އަބްދުއްސައްތާރު ، ސިއްކަ އަހުމަދު އިސްމާއިލް މަނިކު، ހުސައިން ހާލިދު، މިނާ ކުޑަހުއްތު، ބޮއި ޖަލީލު، ބޮއި ސަޢީދު، އިސްމާއިލް، މައިނާ ރަޝީދު، މިހެން މިހެން ގޮސް ވިއްސަކަށް މީހުނަށް ވުރެ މަދުނޫން މީހުން ބާރަށް ތަޅާފައި ވިލިގިލީ ޖަލަށް ފޮނުވާލިއެވެ. އެންދެރިމާގޭ އައްބާސް އިބްރާހިމަށް ވެސް ވަރަށް އަަނިޔާކުރި ކަމަށް ، ބިޑި އެޅިއެޅީނުން އަތް ހިމަވި ކަމަށްވެސް މަންޒަރު ދުށް މީހަކު ބުންޏެވެ. ކޮންމެއަކަސް މި ޗެޕްޓަރުގައި އޮތް މީގެ އަނެއްބަޔާއި މިބަޔާއި ގުޅުވާލީމާ އޮންނާނީ ހަމަޖެހިފައެވެ.
ގަޑުބަޑު ހިލުމާއިއެކު އޮނަރަބްލް އަލްފާޟިލް އިބްރާހިމް ރަސީދު ގެ މައްޗަށް ނާސިރު ހިތް ނުބައި ކުރެއްވިއެވެ. ފޮނުވާލީ ވަޒީރުއްސިއްހާކަން ދެއްވާފައި ނާސިރާ ދުރަށެވެ. އެމީހުންގެ އެހީތެރިޔެކޭ ކިޔައިގެން ރަށުތެރޭގައި ވާހަކަ ދައްކައެވެ. ކެޕިޓަލެއް ދެއްވިޔޭވެސް ކިޔައެވެ. ނާސިރުގެ އަނިޔާވެރިކަން އެންމެ މަތީ ބޭފުޅުން ނަށް ވެސް ފޯރިއެވެ. އައްނަބީލާ އަމީނާ މުހައްމަދު އަމީނުވެސް އެގަޑުބަޑުގެ ބައިވެރިއެއް ކަމުގައި ނިންމާ ، ސަރީއަތް މެދުވެރިކޮށްގެން ހުކުމު ކަނޑައަޅާ ޅަވިޔަނި އޮޅުވެލިފުށްޓައް އަރުވާލިއެވެ. އެވަރު މާތް އަންހެނަކު ރާއްޖޭގެ ތާރީހުގައި އަރުވާލިކަން އެނގިފައެއް ނެތެވެ.
ދެންއޮތީ އަނެއްކާ ފަސްއަހަރުވީމާ ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހުން ސިއްރު ވޯޓުން ހޮވުނީމައި ރައްޔިތުންގެ ސިއްރުވޯޓަށް ހުށައެޅުމެވެ. ނާޞިރަށް ޔަޤީންވާގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން އޭނާއަށް ތާއީދު ނުކުރާކަން ޔަޤީނާއި ގާތަށް އެނގިލައްވައެވެ. އޮނަރަބަލް އަހުމަދު ޒަކީ އާއި ޙަވާލާދެއްވާ ވިދާޅުވީ ނާޞިރު ވިދާޅުވިޔޭ އަޅުގަނޑާއި މިހާރު މީހުންނެއް ނުރުހެއެވެ. ކުރިން ވޯޓް ލިބުނީވެސް % 75 އެވެ. އެކަމަކު ވެރިކަން ނުކުރައްވާނެ ވާހަކަ ވިދާޅުވި ކަމަކަށް ވިދާޅެއްނުވެއެވެ. ނާޞިރަށް ޔަޤީންވީ ތިންވަނަ ދައުރަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީހަށް ހޮވިނަމަވެސް މާލެ ނޫން ރަށްރަށުން ލިބޭ ވޯޓް މަދުވާނެ ކަމެވެ. ޚާއްސަކޮއް ދެކުނުގެ އަތޮޅު ތަކުން ލިބޭ ތާއީދު މަދުވާނެ ކަމުގައި ނާޞިރު ޤަބޫލު ކުރައްވައެވެ. ނާޞިރަކީ ވަރަށް ތޫނު ޤާބިލް އިންޓެލިޖެންޓް ބޭފުޅެކެވެ. ނަމަވެސް އެމަނިކުފާނުގެ ސިއްޙީ ހާލަތު ތަންނުދޭކަމަށް ވިދާޅުވެ ބަހަނާދައްކަވުން ވެރިކަމުން ދުރުވެ ވަޑައިގަތީ ވަރަށްވެސް އަމާން އޮމާން ކަމާއި އެކުގައި 1978 ނޮވެމްބަރ 11 ގައެވެ. އަލްފާޟިލް ޢަބުދުލްހަކީމް ހުސެންމަނިކު ވިދާޅުވަނީ ހަޤީގަތަކީ އެއީއެއްނޫނެވެ. ނާޞިރަށް ރައްޔިތުންގެ ތާއީދު ނުލިބި ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި ފަލީޙަތް ނުވުމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ މަޖުލީސްއިން ނިންމި ނިންމުން ޤަބޫލު ނުކުރެއްވީކަމުގައެވެ.
( މަޢުލޫމާތު ނެގީ 10 އޯގަސްޓް 1997 ގެ އިއްޔެގެ މަޖައްލާއިން )
