dhivehi bavana

ހިންނަވަރުން 100 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވީ ވަޅެއް ހޯދައިފި

ހިންނަވަރު ހިނަވާގެ ތެރެއިން ފެނުނު އާސާރީ ވަޅު—

ޅ. ހިންނަވަރުން 100 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވީ އާސާރީ ވަޅެއް ހޯދައިފި އެވެ.

ހިންނަވަރު ކައުންސިލު މެމްބަރު ހާޝިމް އަލީ މިއަދު ވިދާޅުވީ 100 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސްވީ ވަޅު ފެނިފައިވަނީ އެ ރަށު ހުކުރު ހިނަވާގޭގެ ހުޅަނގު ފަރާތުން ކަމަށެވެ.

"ރައްޔިތުންގެ ބަޔަކު ނިކުމެ ކައުންސިލާއި ހުއްދަ އަކަށް އެދުނީ ހުކުރު މިސްކިތުގައި ވަޅުލެވިފައިވާ ވަޅެއް ހުންނަ ކަމަށް ބުނާތީ އެ ވަޅު ހޯދަން. އަޅުގަނޑުމެންގެ ހުއްދައާއެކު އިއްޔެ ވަޅު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރީ. ހުކުރު މިސްކިތް ހުންނަނީ ގަބުރުސްތާނަކާއެކު ވަޅު ފެނުނީ ހިނަވާގޭގެ ހުޅަނގު ފަރާތުން. ތަޅުންގަނޑުން ދެ ފޫޓް ތިން ފޫޓުގެ ތަނެއް ކަނޑަން ޖެހުނު،" ހާޝިމް ވިދާޅުވިއެވެ.

ހާޝިމް ވިދާޅުވީ އެ ވަޅު ހުރީ އަކިރި އަޅާ ފަސްލާފައި ކަމަށާއި ނަމަވެސް މިހާރު އެ ވަޅު އެއްކޮށް ސާފުކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.

ހާޝިމް އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ދުވަސްވީ މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި އެ ވަޅު ހުންނަނީ ވެވަކާ ވެސް އެކުކަމަށެވެ. އެހެން ކަމުން ވެވު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ވެސް ކުރަން ރައްޔިތުން ނިންމާފައިވާ ކަމަށް ހާޝިމް ވިދާޅުވިއެވެ.

"މި ރަށުގައި މިހާރުވެސް އެބަތިބި މި ވަޅުން ވުޟޫކޮށް ފެންވަރާ ހެދި މީހުން. ދުވަސްވީ މީހުން ބުނަނީ ވަޅު ކައިރީ ވެވެއް ވެސް ހުންނާނެ ކަމަށް އެހެންކަމުން ރައްޔިތުންގެ ވިސްނުން ހުރީ އެތަން ވެސް ހޯދަން،" ހާޝިމް ވިދާޅުވިއެވެ.

(Source: cnm.mv)

ރ.އަނގޯޅިތީމުން ކުރީގެ ބިނާއެއް ފެނުން (27 މެއި 2009)

ރ.އަނގޮޅިތީމުގެ ގެއެއްގައި މަސައްކަތެއް ކުރަނިކޮށް ރާއްޖެ އިސްލާމުވުމުގެ ކުރީގެ އަސަރުތައް ހުރި ބިނާއެއް ވަނީ ފެނިފައެވެ. ވައްކޮށް ހިރިގަލުން ހަދާފައިވާ ތަރަހައެއްގެ މަތީގައި ބެހެއްޓިފައިވާ ވޯޓިވް އިސްތޫޕާއެއްކަމަށް ބެލެވޭ މި ބިނާޔާ ގާތްގަނޑަކަށް 50 އަކަށް ފޫޓް ދުރުގައި ވެވެއްކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭ ސަރަޙައްދެއް ވާކަމަށްވެސް ޚަބަރު ލިބިފައިވެއެވެ. އަދި ހަމަ މިގެއިން ތަންކޮޅެއް ކުރިން ބިމު އަޑީގައި ހަދާފައިވާ އާސާރީ ސަރަޙައްދެއްވެސް ފެނިފައިވާކަމަށް ރަށުން މަޢުލޫމާތު ދެއްވިއެވެ. މިކަމާއި ބެހޭ އިތުރު ދިރާސާތައް ދަނީ ކުރެވެމުންނެވެ. އަދި ކުރެވޭ ދިރާސާތައް ވީ ވަރަކުން ޚަބަރު ފަތުރާ ފަރާތްތަކަށް ހާމަކުރާނެވާހަކަވެސް ދެންނެވީމެވެ.

(Source: qaumiyyath.gov.mv)

އުތީމު ބޯޅަ ދަނޑުން އާސާރީ އެއްޗެހިތަކެއް ފެނިއްޖެ

އަހުމަދު ޒާހިދު

އުތީމުން ފެނުނު އާސާރީ ތަކެތި—ފޮޓޯ: ކިޔުންތެރިއެއް

ރާއްޖޭގެ ތާރީހާއި ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ ހއ. އުތީމު ބޯޅަ ދަނޑުން އާސާރީ އެއްޗެހިތަކެއް ފެނިއްޖެއެވެ.

އެތަކެތި ފެނިފައިވަނީ ރަށުގެ ބޯޅަ ދަނޑު އެއްވަރު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދަނިކޮށެވެ. އުތީމު ކައުންސިލުން ބުނީ އެތަކެތި ފެނުނު އިރު ބޯޅަ ދަނޑު އެއްވަރު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައީ ރަށުގެ ބަނދަރުގެ ކޮންޓްރެކްޓަރު ހެވީ ފޯސްގެ އެހީތެރިކަމާއެކުގައި ކަމަށެވެ.

"ހައިމާކުން ކޮންނަމުންދަނިކޮށް ފެނުނީ ގުޅިތަކެއް. އޭގެ ތެރޭގައި އެބަހުރި ކުދި ތަށިތަކެއްވެސް" އުތީމު ކައުންސިލްގެ ނައިބު ރައީސް އަބްދުﷲ ރަޝީދު ވިދާޅުވި އެވެ. 

އުތީމު ބޯޅަ ދަނޑުން ފެނުނު އާސާރީ ބައެއް ތަކެތި—ފޮޓޯ: ކިޔުންތެރިއެއް

ބޯޅަ ދަނޑުން ތިން ރުނބާއެއް ފެނިފައިވާއިރު ލެވަލް ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ހައިމާކުން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން ދެ ރުނބާއެއް އެއްކޮށް ހަލާކުވެފައިވާއިރު އަނެއް ރުނބާއައްވެސް ވަނީ ގެއްލުން ލިބިފައެވެ. ރުނބާތަކުގެ ތެރެއިން ކުދި ތަށިތަކެއް ފެނިފައިވާއިރު އޭގެ ތެރޭގައި ސީނު ތަށިތަކެއްވެސް ހިމެނޭ ކަމަށް އެރަށުން މައުލޫމާތު ދެއެވެ.

އުތީމުގެ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ބުނާ ގޮތުން ރަށުގެ ހުޅަނގު ފަރާތުގައި މީގެ ކުރިން މީހުންވަނީ ދިރިއުޅެފައެވެ. އަދި ބޯޅަ ދަނޑު ހުރި ސަރަހައްދަކީވެސް މީހުން ދިރިއުޅެފައިވާ ސަރަހައްދެކެވެ.

(Source: cnm.mv)

އުތީމު ދަނޑުގެ ފަސްގަނޑު އެއްވަރުކުރަނިކޮށް އާސާރީ އެއްޗެހިތަކެއް ފެނިއްޖެ

އުތީމު ބޯޅަދަނޑު ފެނުނު ތަކެތި: މިއީ ވަރަށް އާސާރީ އެއްޗެހިތަކެއް ކަމަށް ބެލެވޭ. — ފޮޓޯ/ އުތީމު ކައުންސިލް

އަލީ ޔޫސުފް
17 އޯގަސްޓް 2014 14:56

ހއ. އުތީމު ފުޓުބޯޅަ ދަނޑުގެ ފަސްގަނޑު އެއްވަރުކުރަމުން ދަނިކޮށް އާސާރީ އެއްޗެހިތަކެއް މިއަދު ފެނިއްޖެއެވެ.

އުތީމު ކައުންސިލްގެ ރައީސް އަސްރާރު އާދަމް މިއަދު ވިދާޅުވީ ހައިމާކުން ބޯޅަދަނޑު އެއްވަރުކުރަމުން ދަނިކޮށް ފެނިފައި ވަނީ ވަރަށް ކުރީ ޒަމާނުގެ ތިން ގުޅި އާއި ކުރީ ޒާމާނުގައި ފައިސާގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި ގިނަ އަދަދެއްގެ ބޮލި ކަމަށެވެ. އެ ތަކެތި މިހާރު ހުރީ ކައުންސިލްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ކަމަށާއި އިތުރަށް ބެލުމަށް ފަހު ހެރިޓޭޖް ޑިޕާޓްމެންޓާ ހަވާލުކުރާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

"ތިން ގުޅީގެ ތެރެއިން ދެ ގުޅި ވަނީ ތަޅައިގެން ގޮސްފައި. ގުޅީގައި ހުރި ވަރަށް ކުރީ ޒަމާނުގެ ބިއްލޫރި ތަށި، މުށި ފަދަ ތަކެތި. ބަލާބެލުމުން ވަރަށް ދުވަސްވީ ތަކެތި،" އަސްރާރު ވިދާޅުވި އެވެ.

އުތީމު ބޯޅަދަނޑު ފެނުނު ތަކެތި: މިއީ ވަރަށް އާސާރީ އެއްޗެހިތަކެއް ކަމަށް ބެލެވޭ. — ފޮޓޯ/ އުތީމު ކައުންސިލް

މި ތަކެތި ފެނިފައި ވަނީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ތާރީހީ އެއް ބިނާ ކަމަށްވާ މުހައްމަދު ތަކުރުފާނުގެ ގަނޑުވަރާ ގާތްގަނޑަކަށް 250 ފޫޓު ދުރުންނެވެ.

އަސްރާރު ވިދާޅުވީ އެ ސަރަހައްދުގެ ތާރީހު އެނގޭ މީހަކު އެ ރަށުގައި މިހާރު ދުނިޔޭގައި ނެތް ކަމަށާއި ނަމަވެސް އެ ސަރަހައްދުގައި މީހުން ދިރިއުޅުނު ކަމަށް މައުލޫމާތު ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ.

(Source: haveeru.com.mv)

ވަޅުލާފައި ހުރި އާސާރީ އެއްޗެހިތަކެއް އުތީމުން ފެނިއްޖެ

    17 އޯގަސްޓް 2014 - 12 މިނެޓް 35 ސިކުންތު ކުރިން
    0 ކޮމެންޓު
ހއ. އުތީމު ފުޓުބޯޅަ ދަނޑުގެ ފަސްގަނޑު އެއްވަރުގެ ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދަނިކޮށް ވަޅުލާފައި ހުރި އާސާރީ އެއްޗެހިތަކެއް ފެނިއްޖެ އެވެ. 

އުތީމު ކައުންސިލްގެ ރައީސް އަސްރާރު އާދަމް މިއަދު ވިދާޅުވީ، ގާތްގަނޑަކަށް ދެ ފޫޓެއްހާ ފުނުގައި ވަޅުލާފައި ހުރި ތަކެތީގެ ތެރޭގައި އާސާރީ ތަށިތަކަކާއި ގުޅި ތަކެއްގެ އިތުރުން ދެ ބަސްތާ ބޮލި ފެނިފައިވާ ކަމަށެވެ. 

"އެ އެއްޗެއްހި ފެނުނީ ފަސްގަނޑު އެއްވަރު ކުރަން ހައިމާކުން ކޮށްނަމުން ދަނިކޮށް،" އަސްރާރު ވިދާޅުވި އެވެ. 

އޭނާ ވިދާޅުވީ، އެތަނުން ފެނުނު ތަކެތީގެ ތެރޭގައި މެދު ސައިޒުގެ ދެ “ގުޅި” އާއި އެއަށްވުރެ ކުޑަ ގުޅިއެއް ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. އަދި އޭގެ ތެރެއިން މެދު ސައިޒު ދެ ގުޅީގެ ތެރޭ ތަށީގެ އިތުރުން މުށިފާޑުގެ އެއްޗެހި ހުރި ކަމަށް ވެސް އަސްރާރު ވިދާޅުވި އެވެ. 

"ބޮލި އެއީ ކުރީ ޒަމާނުގައި ފައިސާގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރި އެއްޗެއް. ދެ ބަސްތާ ބޮލި އެ ސަރަހައްދުން ފެނުނު،" އަސްރާރު ވިދާޅުވި އެވެ. 

އެތަކެތި މިހާރު ހުރީ ކައުންސިލްގެ ބެލުމުގައި ދަށުގައި ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ. 

އަސްރާރު ވިދާޅުވީ އެރަށު ބޯޅަ ދަނޑު އޮންނަނީ އުތީމު ގަނޑުވަރުގެ ހުޅަނގު ފަރާތަށް ވާގޮތަށް ގާތްގަނޑަކަށް 200 އެއްހާ ފޫޓު ދުރުގައި ކަމަށެވެ. 

އަދި އާސާރީ އެއްޗެހި ފެނުނު އެ ސަރަހައްދަކީ ވަރަށް ކުރީ ޒަމާނު މީހުން އުޅުނު ސަރަހައްދެއް ކަމަށެވެ. 

"ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި ނޫޅޭ. ވަރަން ކުރިން އެ ހިސާބުގައި މީހުން އުޅެފައިވާ ކަމަށް އެބަ ބުނޭ،" އަސްރާރު ވިދާޅުވި އެވެ. 

އޭނާ ވިދާޅުވީ، އުތީމުގެ އެކި ސަރަހައްދު ތަކުން މީގެ ކުރިން ވެސް އާސާރީ އެއްޗެހި ފެނިފައިވާ ކަމަށެވެ. އެގޮތުން އެރަށު ގިރާ ސަރަހައްދު ތަކުން ވެސް މީގެ ކުރިން އެފަދަ އާސާރީ އެއްޗެހި ފެނިފައި ހުރި ކަމަށް އަސްރާރު ވިދާޅުވި އެވެ.

(Source: sun.mv)

ހައްދުންމަތީގައިހުރި އާސާރީ ތަންތަނުގެ ތެރެއިން…. * ގަމު ހަތްތެލި

image

    ލ.ގަމުގެ މުކުރިމަގު އަވަށުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަޙައްދާއި ބައިމޭލެއްހާ ދެކުނަށް އިރުމަތީފަރާތު އަތިރިމަތީގައި ހުންނަ އުސްފަސް ފުންޏަކީ ގަމަށް ޒިޔާރަތްކުރާ އެންމެން ވެސް ޝަޢުޤުވެރިކަމާއެކު ބަލާލުމަށް ދާ އެއްތަނެވެ. މިއީ ގަމު “ހަތްތެލި” އެވެ. ދިވެހިބަހުގެ ރަދީފުގައި އޮންނަގޮތުންނަމަ “ހައްތެލި” އެވެ. ހައްތެލީގެ މާނައަކީ “ހަވިއްތަ” ކަމަށް ރަދީފުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި ރަދީފުގައިވާގޮތުން ހަވިއްތަގެ މާނައަކީ: 1. ބުދުދީނުގެ މީހުން އަޅުކަންކުރުމަށް ހަދާފައި ހުންނަ ބައެއްކަހަލަ ތަންތަން. 2. ބައެއް ރަށްރަށުގައި އަކިރިޔާއި ވެލިން ފޮރުވިފައި ހުންނަ ބައެއް ކަހަލަ އުސްތަންގަނޑު އެވެ. ރަދީފުގައި ކޮންމެ ގޮތަކަށް އޮތްކަމުގައިވިޔަސް ލ.ގަމުގެ ދުވަސްވީ މީހުންގެތެރެއިން ގިނަމީހުން މިތަނަށް ކިޔަނީ “ހަތްތެލި” އެވެ. ހަތްތެލީގެ މިހާރުގެ އުސްމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 35 ފޫޓެވެ. ހަތްތެލީގެ އެންމެތިރީގެ ވަށަމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 315 ފޫޓެވެ. ހަތްތެލީގެ މައްޗަށް އަރަމުންދާވަރަކަށް ހިމަވަމުންގޮސް މިހާރު އެންމެ މަތީގެ ވަށަމިނުގައި  ހުންނާނީ ގާތްގަނޑަކަށް 30 ހަކަށް ފޫޓެވެ.

ރާއްޖޭގެ އާސާރީތަންތަން ދިރާސާކުރެއްވުމުގެގޮތުން އާކިލޮޖިކަލް ސާރވޭ ކުރައްވާފައިވާ އެއްބޭފުޅަކީ އެޗް.ސީ.ޕީ ބެލް އެވެ. އެޗް.ސީ.ޕީ ބެލްވަނީ 1922 ވަނަ އަހަރުގެ މާރޗް 12 އިން 19 އަށް ގަމު ހަތްތެލި ކޮނުމުގެ މަސައްކަތްކުރައްވާފައެވެ. މިއީ ބެލް (މުސްކުޅިން ކިޔާގޮތަށްނަމަ ބެލިސާ ނުވަތަ ބެލް ސަރ) ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރެއްވި ތިންވަނަ ދަތުރުފުޅެވެ. ބެލްގެ މިމަސައްކަތުގެ ތަފްޞީލް އޭނާ ލިޔުއްވި “ދަ މޯލްޑިވް އައިލެންޑްސް: އަ މޮނޮގްރާފް އޮން ދަ ހިސްޓްރީ، އާކިއޮލޮޖީ އެންޑް އެޕިގްރަފީ”ގައި ފެންނާން އެބައޮތެވެ. މިފޮތުގައިވާގޮތުންވެސް މީހުން މިތަނަށް ކިޔައިއުޅެނީ “ހަތްތެލި” އެވެ. މިނަން ދެވިފައިވަނީ އެތަންކުރިންހުރިގޮތް ސިފަވަނީ  މަތިމައްޗަށް ބޭއްވިފައިވާ 7 ތެލީގެ ބައްޓަމަށް ކަމަށްވާތީ ކަމަށް ބެލް ލިޔުއްވައެވެ. ބެލްގެ މިދަތުރުގައި ހަތްތެލި ކޮނެގެން ނެގިތަކެއްޗަކީ ބުދެއްގެ މޫނުގެ ބަޔަކާއި، އިށީންދެގެން އިންނަ ބައްޓަމަށް ހަދާފައިވާ ކުޑަ ބުދެއްގެ (ހިފައިގެންގުޅޭ ސައިޒްގެ) ބަޔަކާއި، އަދިވެސް ބުދެއްގެ އަތާއި،ފައި ފަދަ ބައެއް ގުނަވަންތަކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ހަތްތެލީގެ ކައިރީގައިވާ އެކި އެކި އުސްގަނޑުތައް ދިރާސާކުރައްވާ މިތަންތަނަކީވެސް ބުދުދީނުގެ މީހުން އަޅުކަންކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާތަންތަނާއި އެއްގޮތްކަން ހުރި ތަންތަންކަމަށް ނިންމެވިއެވެ. އަދި މިތާކައިރީހުރި ވަޅެއްގެ ތެރެއިންވެސް ބައެއްތަކެތި ނެންގެވި ކަމަށްވެއެވެ.


ބެލްގެ މިދަތުރުފުޅުގައި ވަޑައިގަތީ ދިވެހިސަރުކާރުގެ “ފަތުޙުލްމަޖީދު” ނާކޮޅުގައެވެ. އަރިހުގައި ދިވެހިސަރުކާރުން ފޮނުއްވީ މަޝްހޫރު މީރުބަހުރު އިސްމާޢީލްދީދީއެވެ. މިއީ ސިފައިންގެ ފުރަތަމަ ކޮމާންޑަރެވެ. އެދުވަސްވަރު ހައްދުންމަތީގެ އަތޮޅުވެރިޔަކީ ދަނބިދޫ ޙާޖީ ޢަލިފުޅު ކޮޔެވެ. އަތޮޅުގެ ވެރިކަންކުރާ ރަށަކީވެސް ދަނބިދޫއެވެ. ގަމުގެ ކަތީބަކީ މަންދަގޭ މުޙައްމަދު ދީދީ ޚަޠީބުއެވެ. ހަތްތެލިކޮނުމުގެ މަސައްކަތުގައި މިއަތޮޅުގެ ރަށްރަށުން 200 އެއްހާ މީހުން ހިލޭސާބަހަށް ޙަރަކާތްތެރިވިކަމަށްވެއެވެ.
ހަތްތެއްޔާއި ބެހޭގޮތުން ގަމުގެ މުސްކުޅިން ކިޔައިއުޅޭ ތަފާތު ވާހަކަތައް ހުރެއެވެ. އޭގެތެރެއިން އެއްވާހަކައިގާ ބުނާގޮތުން ހަތްތެލި ބިނާކުރީ “ރެދިން”ނޭ ކިޔާ ބަޔެކެވެ. ހަތްތެއްޔަކީ “ރެދީން” އަރާމު ކޮށްލަން އެމީހުން ތައްޔާރުކޮށްފައިހުރި ކިއްލާއެއްކަމަށެވެ. އެ ރެދީން އައްލަންދޫ  މާބަދިގޭގައި ކައްކައިގެން ކާން އަންނަނީ ގަމު ހަތްތެއްޔަށް ކަމުގައިވެއެވެ. (އައްލަންދުއަކީ އިހުޒަމާނުގެ ގަމުގެ އަވަށެއްކަމަށް މުސްކުޅިން ބުނެއެވެ.) އެރެދީންނަށް ވީގޮތަކީ އެއްރެއަކު މިތަނުގައި ކައްކައިގެން މަޖާކުރަން އުޅެނިކޮށް ފަޖުރުލީއެވެ. އަލިވީއިރު އެމީހުންތިބީ ގާވެފައިކަމުގައިވެއެވެ. ރެދީން ގާވެފައި ތިބިތަންކަމަށް ބުނާ  ބުންބެރު ދޮށުގައި، އެކިވައްތަރުގެ ސިފަސިފައިގެ ހިރިގަލުގެ ބުދުތައް ވަރަށްގިނައިން ވަރަށް ފަހަކާއި ޖެހެންދެން ހުއްޓެވެ.

ހަތްތެއްޔާއި ގުޅޭ ދެވަނަ ވާހަކައަކީ “މަހަބަދި ކަލޯ ވާހަކަ”އެވެ. (މިވާހަކަވަނީ ޗާޕްކުރެވިފައެވެ.) މަހަބަދި ކަލޯ ދިރިއުޅުނު ކަމަށްވަނީ ހަތްތެލި ދޮށުގައެވެ. “މަހަބަދިކަލޯ”  މިނަމާއިމެދުވެސް ވިސްނާލަންޖެހެއެވެ. އަޅުގަނޑަށް ޤަބޫލުކުރެވެނީ މިއީ “މަހަބޮދި” ނުވަތަ “މަހާބޮދި” ކަލޯ ކަމުގައެވެ. ދޫދޫމަތިން ދެކެވެމުންއައިސް ޒަމާނާއެކު ނަން ކިޔޭގޮތަށް ބަދަލުއައިސްފައިވަނީކަމުގައެވެ. އަޅުގަނޑުގެ މަޢުލޫމާތު ކުށްކަމުގައި ނުވާނަމަ “މަހާ” އަކީ “GREAT” ނުވަތަ “މަތިވެރި” ނުވަތަ “ހައިބަތްތެރި” ނުވަތަ “ބޮޑު” މިމާނައިގާ ބޭނުންކުރެވޭ ސެންސްކްރިތު ލަފުޒެކެވެ. “ބޮދި” އަކީ “ބޮއި”ގަހެވެ. ބޮއިގަހަކީ ބުދުދީނުގެ މީހުން މުޤައްދަސް ކަމަށް ބަލައިގެން މާތްކޮށް ހިތައި އުޅޭ ގަހެކެވެ.  ހަމައެއާއެކު އިންޑިޔާގެ ބިހާރު ސްޓޭޓްގައި ހުންނަ “މަހާބޮދި” ފައްޅިއަކީވެސް ބުދުދީނުގެ މަޝްހޫރު ފައްޅިއެކެވެ. އެހެންކަމުން “މަހަބަދި” ކަލޯ އަކީ ބުދުދީނުގެ މީހަކަށް ނުވަތަ ހަތްތެލި ހިމެނޭ ސަރަޙައްދުގައި އުޅުނު މީހަކަށް ވުމަކީ ހަމަ ވަރަށްވެސް އެކަށީގެންވާކަމެކެވެ.
ގަމު ހަތްތެއްޔަކީ ހަމައެކަނި “އަކިރިޔާއި ވެލިން ފޮރުވިފައި ހުރި އުސްތަންގަނޑެއް” ނޫނެވެ. ދިވެހީންގެ ތާރީޚީ ތަރިކައެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި ހިދާޔަތްލިބުމުގެ ކުރިން ދިވެހިން އުޅުނުގޮތާއި އެޒަމާނުގައި ގަމުގައި އުފެދިފައިއޮތް ހަޟާރަތުގެ ފެންނާން ހުރި ހެއްކެވެ. ދިވެހީންގެ ގަލުވަޑާމުގެ ހުނަރުވެރިކަމާއި މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ ރަމްޒެކެވެ.
މިތަން އަލުން ދިރާސާކޮށް، ކުރިންހުރިގޮތަށް އަލުން އިއާދަކޮށްފިނަމަ (ރީސްޓޯރކޮށްފިނަމަ)، މިއީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައިހުރި މިފަދަ ޤަދީމީތަންތަނުގެ ލިސްޓަށް އިތުރުވެގެންދާނެ ތަނެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެތެރޭގައި އުނިކަމެއް އިޙުސާސްކުރަންޖެހިފައިވާ “އާސާރީ” ތަރިކަތައް މަދުވުން ފޫބައްދައިދޭނެ ތަނެކެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އިޤްތިޞާދީގޮތުން މިސަރަޙައްދަށް ވަރަށްބޮޑު ފައިދާތަކެއް ލިބިގެންދާނެއެވެ. ދުނިޔޭގައި އެންމެގިނަ އިސްލާމުން ދިރިއުޅެމުންދާ ޤައުމު ކަމަށްވާ އިންޑޮނޭޝިޔާގައި ވެސް މީލާދީން 800 ގެ އަހަރުތަކުގެތެރޭގައި ބިނާކޮށްފައިހުރި މިފަދަ އާސާރީ ތަނެއްވަނީ 1982 ވަނައަހަރު އަލުންއިޢާދަކޮށް މަރާމާތުކޮށްފައެވެ. މިމަސައްކަތްކުރީ ޔުނެސްކޯގެ އެހީގައި އިންޑޮނޭޝިޔާ ސަރުކާރުންނެވެ.

ލިޔުނީ:
ސްޓާފް ސާޖަންޓް ޠޯޙާ އަބޫބަކުރު

ބިބީއާއި ބިބީންގެ 40 ބޭފުޅުންގެ ވާހަކަ

ބިބީންނަކީ ކޮންބައެއްކަން ތިޔައިން ބޭފުޅަކަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވަނީ ކިހާވަރަކަށް ބާވައެވެ. އަޅުގަނޑަށް އެނގިފައިވާގޮތުގައި ބިބީންނަކީ ކުރީޒަމާނުގައި ރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަސްކަލެއްގެ އަބިނކަބަލުން (ރާނީ) އަށް ކީ ނަމެކެވެ. ނިކަން ތާސްބަޔަަށް ވިސްނާލަ ބައްލަވާށެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ މަންނަ އެވެ. އެއީ ރަސްގެފާނެވެ. ދެން ބައިސާއެވެ. އެއީ ވަޒީރެވެ. (ނުވަތަ ޕްރިންސެވެ.) ދެން ބިބީ އެވެ. އެއީ ރާނީ އެވެ. އެއަށްފަހު ގުލާމެވެ. އެއީ ޚާދިމުންނެވެ.(ނުވަތަ އަޅުންނެވެ.)

ދިވެހި ތާރީޚީ ފޮތްތަކުން އެނގޭގޮތުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ރާއްޖޭގައި ވެރިކަން ކޮށްފައިވަނީ ރ.އަތޮޅު ރަސްގެތީމް ގައެވެ. ރަސްގެތީމަކީ ރަސްގެފާނު ހުންނަވާ ރަށެވެ. އަދި އަޅުގެތީމް (އަނގޮޅިތީމް) އަކީ ރަސްގެފާނުގެ އަޅުން ބޭތިއްބި ރަށެވެ. ދެކެވޭގޮތުގައި އޭރު އެއީ ކޮއިމަލާ ކަލޯގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރެވެ.

އެދުވަސްވަރު ރ.އަތޮޅު ރަސްގެތީމުގައި މީހަކު އޮޅުކޮށްގެން ގެންގުޅުނު ބޮއްދޫންޏެއް (މިހާރު ރާއްޖެއިން ވަރަށް މަދުންނޫނީ ނުފެންނަ އައިން މަތީ ދޫނީގެ ބާވަތެއް) ކަމުގައިވާ މިދޫންޏަކީ ބޯ ކުޑަ، ކަޅު ވައްތަރެެއްގެ ދޫންޏެކެވެ. ރަސްގެފާނަށް މިދޫނީގެ ފަރާތުން އާދަޔާ ޚިލާފް ކަންތައްތަކެއް ފާހަގަކުރެއްވިގެން މިދޫންޏަށް ރަސްގެފާނު މާބޮޑަށް ހިތްޕުޅާވެގެން މިދޫނި ބައްލަވައިގަތެވެ. އެއަށްފަހު ރަސްގެފާނުގެ ހިތްޕުޅަށް އަރައިވަޑައިގަތީ ރަސްކަން ކުރެއްވުމަށް އެންމެ ރަނގަޅުވާނީ މިދޫނި ދައްކާރަށެއްގައެވެ.

އެގޮތުން ރަސްގެފާނު ފެއްޓެވި ދަތުރުފުޅެއްގައި އޮޑިކޮޅުން މި ބޮއްދޫނި އުދުއްސާލެއްވުމަށްފަހު އެދޫނި ދަތުރުކޮށްފައިދާމަގަށް އޮޑިކޮޅު މިސްރާބް ޖެހިއެވެ. އަދި އެގޮތުން މިދޫނިގޮސް ތިރިކުރީ ކ.އަތޮޅުގެ މެދުތެރޭ އޮތް ބޮޑު ފިނޮޅަކަށް ކަމަށް ބުނެ އުޅެއެވެ. (އެއީ މިހާރު މިއޮތް ފުރަމާލެއެވެ.) އޭރު އެފިނޮޅަކީ (މާލެއަކީ) ގިރާވަރުމީހުން މަސްވެރިކަމަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭ ބޮޑު ފިނޮޅެއެއްކަމަށް ވެއެވެ.  ނަމަވެސް ރަސްގެފާނު ނިންމީ މި ފިނޮޅުގައި ރަސްކަން ކުރައްވާށެވެ. އެހެނަސް ގިރާވަރުމީހުން އެފިނޮޅުގައި މަސްވެރިކަން ކުރާތީ އެފިނޮޅާއި ފަޅުތެރެ ލޭން ތަތްތެޅިފައި ހުރުމުން އެފިނޮޅަށް ”މާލެ” މިނަން ދެވުނުކަމަށް ވެއެވެ. އަދި މާލެއާއި ޖެހިގެން އޮންނަ ފިނޮޅަށް ހުޅުލޭގެ ނަންދެއްވާ ހުޅުލޭގައި ރަސްގެފާނުގެ އަޅުން ތިބޭ ރަށެއްކަމުގައި ހަމަޖެއްސެވިކަމަށް ވެއެވެ. މިއީ ކުރުގޮތަކަށް ދަންނަވަނީނަމަ މާލެއަށް ވެރިކަން އައި ގޮތްކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

ތާރީޚީ ފުލޯކްވާހަކައަކުން ނަމަވެސް އެނގޭގޮތުގައި ރަސްގެފާނުގެ ވެރިކަން މާލެ ބަދަލުވި ހިސާބުން ރަސްގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ރާނީ (ބިބީ) އާއި އޭނާގެ 40 ބޭފުޅުން (އެޒަމާނުގައި ކޮންމެ މީހަކުވެސް ކުދިން ހޯދާ ހޯދުމުގެތެރޭން މި ރާނީއަށްވެސް ލިބުނު 40 ބޭފުޅުން)  މާލެއަށް ބަދަލުވުމަށް ނިންމިއެވެ. އެގޮތުން ރާނީ އާއި އޭނާގެ 40 ބޭފުޅުން ރަސްގެތީމުން ފުރައިގެން މާލެދިއުމުގެ މަގުމަތީގައި މާޅޮސްމަޑުލު ދަރަވަންދޫ އަށް ބަނދަރުކުރިއެވެ. (އެޒަމާނުގައިވެސް އަދި މިހާރުވެސް ދަރަވަންދުއަކީ އުތުރުގެ ބައެއް ރަށްރަށުން އުޅަނދުފަހަރު މާލެ ދަތުރު ކުރާއިރު ދަތުރު ދެބައިކުރާ ބަނދަރަކަށް ބަލާ ރަށެކެވެ. އެއީ އޭރުގެ މީހުން ކިޔާގޮތުންނަމަ ކަނޑުމޫނު ރަށެކެވެ.) ބުނެވޭގޮތުގައި އޭރު ދަރަވަންދުއަކީވެސް ފަޅުރަށެކެވެ. ރާނީ އޭނާގެ 40 ބޭފުޅުންނާއެކު އޮޑިކޮޅު ޖެއްސީ ބ.ދަރަވަންދޫގެ ހުޅަނގުދެކުނުފަރާތުން ބިބީ ޒިޔާރަތް ހުންނަ (ބަޑަހަ) މަގާދިމާލަށް ކަމަށްވެއެވެ. އެމަގަށް ބަނޑަހަމަގު ކިޔުނީ ކުރީ ޒަމާނުގައި މަސްވެރިކަން ކުރަން އައިސްތިބޭ މީހުން ބަޑަހަ ޖަހައިގެން ތިބެނީ އެމަގުގައި ކަމަށްވާތީ ކަމަށްބުނެއުޅެއެވެ.

ރާނީ އާއި އޭނާގެ 40 ބޭފުޅުން ގޮވައިގެން މިރަށުގައި މަޑުކުރީ މޫސުން ގޯސްވެ ކަނޑުދަތުރު ކުރެވޭވަރަށްވުރެ ގަދަވީމައެވެ. އެމަޑުކުރުމުގެތެރޭގައި ކުދިންނަށް ބަލިމަޑުކަމެއް ލައިގަތްކަމަށްވެއެވެ. އެގޮތުން ބަނޑަހަ ޖަހައިގެން އެރަށުގައި ތިބޭ މަސްވެރިންގެ އެސްފީނާޖެހުމާއި، އަދި ކާބޯތަކެތި ހުސްވުމާއިއެކު މި ބަލިމަޑުކަމުގެ ތެރޭގައި ރާނީގެ ބޭފުޅުންކޮޅު މަރުވާން ފެށިއެވެ. ރާނީގެ ބޭފުޅުންކޮޅު މަރުވަމުން މަރުވަމުންގޮސް އެންމެ ބޭފުޅަކަށްވުމުން ރާނީ އޮޑިކޮޅާއިގެން މިއަތޮޅުން ދަރަވަންދޫގެ ހުޅަނގު އުތުރުން އޮންނަ ފަޅު ރަށެއް ކަމުގައިވާ މުއްދޫ (މިހާރު ރިސޯޓެއް) އަށް ދިޔަކަމަށް ވެއެވެ. އެގޮތުން މުއްދުއަށް ދިޔަ ދަތުރުމަތީގައިި އެންމެ ފަހު ކުއްޖާވެސް މަރުވުމުން ގަބުރުން ކުނިވަސްދުވާތީ އެވަސް ކެނޑުވުމަށްޓަކައި މުއްދޫއިން ދޮން ކަށިކެޔޮ ކަނޑައިގެން އޮޑިޔަށް އެރުވިކަމަށްވެއެވެ. އަދި އޮޑިޔަށް ކަށިކެޔޮތައް އަޅައިގެން ދަރަވަންދުއަށް މިއޮޑި އެނބުރި އައެވެ.

ދަރަވަންދޫއަށް އައިސް މަރުވެފައިވާ އެންމެފަހު ބޭފުޅާއާއެކު ރާނީގެ 40 ބޭފުޅުން ދަރަވަންދޫ ބަނޑަހަމަގުގައި (މިހާރު ބިބީ ޒިޔާރަތް އެހުރިތަނުގައި) ވަޅުލީއެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން އެތާއޮވެ ރާނީވެސް މަރުވެގެން ދިޔަކަމަށް ވެއެވެ. މިތަނަށް ބިބީ ޒިޔާރަތޭ ކިޔުނީ އެހެންވެގެން ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އަދި މިތަނަކީ އީޓް ޖަހައިގެން ހިޔާ ކޮށްފައިވާ ކުޑަކުޑަ ގެއެވެ. ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 5 ފޫޓް، ފުޅާމިނުގައި ދެފޫޓުބައި ހުރެފާ މެދަށް އުސްކޮށް ދެފުރާޅަށް ހިޔާކޮށްފައި ހުންނައިރު އުސްދިމާލުގައި 3 ފޫޓު ހުންނަ ވަރުގެ ކުޑަކުޑަ ގެއެކެވެ. މިތަން ހުންނަނީ ދަރަވަންދޫ ސަހަރާގެ ހުޅަނގުގައެވެ. ސަހަރާ ހުންނަ މަގުގައެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު މިބިނާ ހިޔާކުރުމަށް ޖަހާފައިވާ އީޓްތަކެއްވެސް ފެންނާކަށެއްނެތެވެ. އަދި ބިނާ މިހާރު ވަނީ އެއްކޮށް ނެތިގެންގޮސްފައެވެ.
ދަރަވަންދޫގެ ދުވަސްވީ މީހުންގެ ދޫދޫމަތިން އެގޭގޮތުގައި އޭގެފަހުން ބ.މުއްދޫ ކަށިކޭލުން (ފާވަރަކަށް ދޮންވިޔަސް) ދޮންވަސް ނުދުވާކަމަށް ވެއެވެ.  ވަރަށް ފަހުންވެސް ދަރަވަންދޫ ބަޔަކު މުއްދުއަށްގޮސް އެރަށު ކަށިކޭލުން ވަސް ބެލިކަމަށް ބުނެއުޅެއެވެ. އަދި މިހާރުވެސް އެރަށުގެ ކަށިކޭލުން ދޮންވަހެއް ނުދުވާކަމަށް ބުނެއުޅެއެވެ.

މިއީ ތުންތުން މަތިން ދެކެވޭ ވާހަކައެވެ. މިކަމުގެ ހަޤީޤަތް ތާރީޚީ ލިޔުމަކުން އެގޭކަށެެއް ނެތެވެ. އަދި ”ބިބީ ޒިޔާރަތް” މީ ކޮންތަނެއްގައި ހުންނަ ކޮންކަހަލަ ޒިޔާރަތެެއް ކަމެއްވެސް ދިވެހި ތާރީޚީ ހޯދުންތަކުން ހޯދިފައެއްނެތެވެ. މިއީ ޔޯލަޔޯލަ ވާހަކައެއްގެ ގޮތުގައި ކުރީ ޒަމާނުއްސުރެން ފެށިގެން ދެކެވެމުންދާ ވާހަކައެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެންވެސް މިޒިޔާރަތް ކޮންމެވެސް ސިފައެއްގައި މިރަށުން ފެންނަން ހުއްޓެވެ. އަދި އެތަނުގައި މަހާނަތަކެެއްގެ ނިޝާންތައް ފެންނަން ހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް ދަރަވަންދޫގައި ޑޮމެސްޓިކް އެއަރޕޯޓެއް އެޅުމާއި ގުޅިގެން މިޒިޔާރަތް ހުންނަ ސަރަހައްދަކީ އެއަރޕޯޓާއި ރަށާއި ދޭތެރޭ އޮންނަ މަގުގައި ހުރި ތަނަކަށް ވުމާއެކު މިތަން ވަނީ މިހާރު ނެގިފައެވެ.

އެހެންނަމަވެސް މިތަން ނެގުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއްސަބަބަކީ އެތަނުގެ ހަޤީޤަތް އަދި މިހާތަނަށް ހޯދިފައި ނުވުމާއި، އެތަން ހިމާޔަތް ކުރުމަށް އެއްވެސް އިރެއްގައި އެއްވެސް ބަޔަކު މަސައްކަތްކޮށްފައި ނުވުންކަމަށް ރަށުގެ ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީވެސް ކޮންމެވެސް ޒަމާނެއްގައި ހިނގާފައިވާ ހާދިސާއެއްކަމަށްވުން އެކަށީގެން ވެއެވެ. ދިރިއުޅުނު ބަޔަކަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. މިހާރުގެ މީހުންނަށް ނޭގުނު ނަމަވެސް އިރެއްގައި އެތަނުގައި ކަމެއް ހިނގާފައި ވާކަން އެތަނުންވެސް ރަމްޒުކޮށްދެއެވެ. އެޒިޔާރަތަކީ އެކަމުގެ ހެއްކަކަށް ފުދެއެވެ.

ކަންމިހެން ހުރިނަމަވެސް ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ހުންނަ މިފަދަ ގަދީމީ އާސާރީ ބިނާތައް ދިވެހި ތާރީޚަށްޓަކައި ދަމަހައްޓައި، ރަމްޒީގޮތުން ނަމަވެސް ރައްކާތެރިކޮށް ބެލެހެއްޓުމަކީ މިއަދު ހަމަ ކޮންމެ ދިވެހި ފަރުދެއްގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއްކަމުގައި ހަދަމާތޯއެވެ.

ލިޔުނީ:
ޕޮލިސް ސްޓާފް ސާޖަންޓް އަޙުމަދު ނާފިޢު

(Source: addana.mv)